مفهوم قاچاق کالا:پایان نامه درباره فناوری

قاچاق کالا

قاچاق پدیده­ای است که کم و بیش تمام کشورهای دنیا با آن مواجه هستند ، ولی وسعت و عمق آن در کشورهای در حال توسعه بیشتر از کشورهای توسعه یافته است به طوری که در برخ از کشورهای در حال توسعه، قاچاق بخش مهمی از فعالیت­های اقتصادی جامعه را دربرمی­گیرد( حاجی نژاد , 1379) وجود و گسترش قاچاق ، عملکرد اقتصادی کشور را تحت تاثیر قرار خواهد داد . اولین اثر قاچاق ، تاثیر منفی آن بر درآمدهای دولت است و این پدیده بخشی از درآمدهای دولت را تحت­تاثیر قرار داده و موجب کاهش آن می­شود . کاهش درآمدهای دولت نیز کمیت و کیفیت عرضه کالاها و خدمات عمومی را در جامعه پایین می­آورد . این کارکرد می­تواند سیاست­های تولیدی و توزیعی دولت را در عمل با مشکلات جدی مواجه سازد(پژویان ،مداح ، 1385).

این پدیده علاوه بر مشکلاتی که براي نظام  تولید داخلی ایجاد می­نماید، بنابه ماهیت پنهانی که دارد در سیستم اطلاعات اقتصادي کشور نیز ایجاد اختلال می­کند.این امر از طریق ایجاد تورش در اطلاعات اقتصادي، سیاستگذاري اقتصادي را از مسیر صحیح خود منحرف می­نماید که خود به نوعی مزید بر سایر معضلات قاچاق خواهد بود.همچنین، قاچاق به عنوان یک فعالیت اقتصادي غیرقانونی مخل نظم حقوقی جامعه است که رشد اینگونه فعالیتها می­تواند به فروپاشی نظم اجتماعی منجر گردد. اثرات قاچاق قابل توجه و از منظر اقتصادي معنادار است. براي نمونه، قاچاق موجب از دست­رفتن درآمدهاي عمومی دولت با گریز واردکنندگان از پرداخت حقوق گمرکی و عوارض مربوطه می­شود و با ایجاد نهادهاي غیرقانونی قدرتمند ساختار درونی جامعه را تغییر می­دهد (Dominguez, 1975)

2-14-1- انواع قاچاق کالا

از دید صاحبنظران تقسیم­بندی های فراوانی از قاچاق وجود دارد که قاچاق کالا  در کنار قاچاق مواد مخدر، خدمات، اشخاص و… از مهمترین و گسترده­ترین انواع قاچاق به شمار می­رود. برخی حقوقدانان قاچاق را در سه دسته تقسیم کرده­اند: ابتدا قاچاق محض ، بدین معنا که قانون­گذار فعل مجرمانه­ای را صریحا قاچاق دانسته و برای آن مجازات تعیین کرده­است مانند: اسلحه و مهمات. دوم اعمال در حکم قاچاق که غیرمستقیم قاچاق تلقی شده­اند مانند وارد­کردن لباس­هایی که استفاده از آنها در ملاعام خلاف­شرع است و سوم قاچاق ناشی از تخلفات گمرکی، به مفهوم تخطی از ضوابط گمرک ، نظیر اظهار خلاف واقع درباره مشخصات کالای وارداتی از سوی صاحب کالا(ولیدی ،1382، ص 15-17) بعضی از محققان دیگر قاچاق را به سه نوع کلی اقتصادی نظیر کالاهای صنعتی ، فرهنگی مانند آثار باستانی و انسانی مانند کودکان تقسیم کرده­اند.( جعفرزاده ، 1381) تعداد دیگری از آنها قاچاق را بر اساس ورود به کشور یا خروج از آن به دو نوع وارداتی و صادراتی تقسیم می­کنند. در قاچاق کالای وارداتی اجناس بدون رعایت مقررات اقتصادی وارد کشور می­شوند مثل لوازم لوکس و در مقابل کالاهایی که عمدتا از یارانه دولتی برخوردارند به علت تفاوت قیمت داخلی و خارجی یا فرار از پرداخت حقوق گمرکی به آن سوی مرزها قاچاق می­شوند، مانند فراورده­های نفتی(ماهنامه بررسی های بازرگانی ، 77)

انواع کالای قاچاق بر اساس پروتکل 1909 لندن شامل دو گروه است. گروه اول کالاهایی که در هر جا و همیشه قاچاق محسوب می­شوند مانند موادمخدر و گروه دوم اجناسی که بنا به اوضاع و احوال خاص زمانی و مکانی قاچاق هستند، مانند مانند برنج در جنگ فرانسه و چین  در سال 1885 م. اصلی ترین تقسیم­بندی­ها که ریشه در قوانین (ماده 2 ق صادرات و واردات مصوب 4/7/1372) دارد شامل کالای گمرکی و کالای ممنوع است.

  • کالای گمرکی

کالای گمرکی ، کالایی است که صدور و ورود آن با کسب مجوز از مقامات ذیصلاح امکان­پذیر است. اگر این کالا بدون مجوز قانونی صادر یا وارد شود قاچاق گمرکی محسوب می­شود. ماده 29 قانون امور گمرکی مصوب 30/3/1350 این کالاها را اجمالا آورده است(باقرزاده ، 1382 ، 93-94). گمرک کشور به عنوان مسئول اصلی تشخیص قاچاق ، هرگاه کالایی با این ماده قانونی یا مواد دیگر مانند 38 و 39 همین قانون ظاهرا مطابقت داشته باشد آن را قاچاق فرض می­کند. البته قابل ضبط بودن کالا پس از کشف عامل مهمی برای تلقی قاچاق از آن است.

  • واردکردن کالا به کشور یا خارج کردن کالا به شکل غیر مجاز ، مگر آنکه کالای مزبور در موقع ورود یا صدور ممنوع ، غیرمجاز یا مشروط نبوده و از حقوق گمرکی ، سود بازرگانی و عوارض بخشوده باشد.
  • خارج نکردن وسایط نقلیه یا کالایی که به عنوان ورود موقت یا ترانزیت خارجی وارد کشور شده ، به استناد اسناد خلاف واقع مبنی بر خروج وسائط نقلیه و کالا
  • بیرون­بردن کالای تجاری از گمرک بدون تسلیم اظهارنامه و پرداخت حقوق گمرکی ، سود بازرگانی و عوارض ، خواه عمل هنگام خروج از گمرک یا بعد از آن کشف شود . هرگاه خارج کننده غیر از صاحب مال یا نماینده قانونی او باشد گمرک عین کالا و در صورت نبودن کالا بهای آن را که از مرتکب گرفته می­شود.

2) کالای ممنوع

کالای ممنوع کالایی است که صدور یا ورود آن به موجب شرع مقدس اسلام و یا  قانون ممنوع شود.

مطالعه قاچاق کالا در ایران از اهمیت بالایی برخوردار است و پژوهش آن بنا به دلایل زیر ضروری است:

1-حجم زیاد قاچاق در کشور: بنا بر گزارش رسمی ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز در سال 1388 ، بیش از 20 میلیارد دلار قاچاق کالا در کشور انجام گرفته است (سخنرانی دبیر ستاد در سال 1388، سایت رسمی ستاد) به گزارش همین ستاد ، حجم قاچاق کالا در سال 1386 حدود 12 میلیارد دلار بوده که طی دو سال گذشته نزدیک به دو برابر شده است.

2- گسترده وسیع قلمرو جغرافیایی قاچاق کالا در کشور: مطالعات انجام شده نشان می­دهد ، اگر چه برخی از استان­ها بیش از بقیه درگیر قاچاق کالا هستند، ولی تقریبا تمام پهنه جغرافیایی کشور کما بیش به بستر قاچاق کالا تبدیل شده­است( بیابانی ، 1386 ،135)

3-آثار زیان بار قاچاق کالا: قاچاق کالا به خارج شدن بخش قابل توجهی از ثروت کشور از گردونه واقعی تجارت و سرمایه منجر می­شود و پیامدهای سوء اجتماعی و فرهنگی به همراه دارد. همچنین به تشکیل طبقات و گروه­های اجتماعی ثروتمند بر پایه اشتغال ناسالم منجر می­شود که این امر بر ساختارهای اجتماعی جامعه نتایج نامطلوبی بر جای می­گذارد.

علاوه بر این ها، قاچاق اثرات منفی بر روي شاخص­هایی نظیر رشد و توزیع درآمد دارد. به طورکلی میتوان استدلال نمود هرگاه که دخالت دولت موجب شکاف بالا بین قیمت­هاي ناخالص و خالص شود (ازطریق اخذ تعرفه ،حقوق گمرکی و…) انگیزه­ي فعالیتهاي زیر زمینی شدت می­یابد .