سیر تحولات بانکداری الکترونیک -پایان نامه تاثیر فناوری اطلاعات بر بهبود عملکرد سیستم بانکی

سیر تحولات بانکداری الکترونیک

فناوری بانک ها، طی دوره های چهارگانه ای به تکامل رسیده است؛ هر یک از دوره ها بر جنبه ای متفاوت از کار دلالت دارند. در هر دوره کامپیوتر و نرم افزار تا حدی جایگزین انسان و کاغذ شده است. هر دوره از تکامل، به مدیران سیستم های بانکی این امکان را داده است که اوقات تلف شده را در شرایط کار رقابتی به حداقل برسانند و در گستره بالاتری به ارائه خدمات بپردازند (مهدی بصیری و نرگس ربیع، 1386).

این دوره های چهارگانه عبارتند از:

1-اتوماسیون پشت باجه: در این دوره با استفاده از کامپیوترهای مرکزی[1] اطلاعات و اسناد کاغذی تولید شده در شعب به صورت بسته ای[2] به مرکز ارسال و پردازش روی آنها انجام میگرفت. در این دوره کاربرد اصلی کامپیوتر محدود به ثبت دفاتر و تبدیل کاغذ به فایل های کامپیوتری است. این تکنولوژی در دهه 1960 رواج داشت و این امکان را فراهم کرد تا دفاتر و کارت ها از شعب حذف شوند و گردش روزانه حساب ها در پایان وقت هر روز به کامپیوترهای مرکزی برای به روز شدن ارسال گردد. پیشرفت اتوماسیون پشت باجه در دهه1970 باعث شد که به جای ارسال اسناد کاغذی به مرکز، عملیات روزانه شعب از طریق ثبت آنها بر روی رسانه های مغناطیسی به مرکز ارسال گردد. در این دوره عملیات اتوماسیون تأثیری بر رفاه مشتریان بانک ها ایجاد نکرد و تأثیر رقابتی نیز بین بانک ها برجای نگذاشت. تنها اثر اتوماسیون در این دوره ایجاد دقت و سرعت در موازنه حساب ها و حذف دفاتر و کارت های حساب از شعب بانک ها بود(مهدی بصیری و نرگس ربیع،1386).

2-اتوماسیون جلوی باجه: این دوره از زمانی آغاز میشود که کارمند شعبه در حضور مشتری عملیات بانکی را به صورت الکترونیکی ثبت و دنبال میکند. از اواخر دهه 1970 امکان انتقال اینترنتی اطلاعات از طریق به کارگیری ترمینال ها در جلوی باجه فراهم آمد. این ترمینال ها که به ظاهر شبیه به کامپیوترهای شخصی امروزی بودند از طریق خطوط مخابراتی به کامپیوترهای بزرگ مرکزی متصل میشدند. در این دوره بانک ها مجبور بودند برای نیل به اتوماسیون جلوی باجه، شبکه های مخابراتی اختصاصی داشته باشند در حالی که شبکه های مخابراتی موجود در اختیار و انحصار شرکت های دولتی بود و استفاده از آنها نه تنها از نظر تکنولوژیک محدود، بلکه بسیار گران و پرهزینه بود در این دوره، سرعت دسترسی کارکنان بانک ها به حساب های مشتریان و سرعت انتقال اطلاعات افزایش یافت و ارائه خدمات به مشتریان بهبود یافت ولی هنوز تمایل به استفاده از اسناد کاغذی وجود داشت. هنوز تمامی کارها از طریق کارمندان بانک ها و توسط ورود اطلاعات و گردش حساب ها به ترمینال ها صورت میگرفت، درنتیجه نمی شد تعداد کارکنان بانک ها را کاهش داد. نرم افزارهایی نیز که در این دوره به کار گرفته میشد کماکان غیریکپارچه بود(مهدی بصیری و نرگس ربیع،1386).

3-متصل کردن مشتریان به حساب هایشان: در این دوره که از اواسط دهه 1980 آغاز شد امکان دسترسی مشتریان به حساب هایشان فراهم گردید؛ یعنی مشتری از طریق تلفن یا مراجعه به دستگاه خودپرداز[3] و استفاده از کارت هوشمند یا مغناطیسی و یا کامپیوتر شخصی به حسابش دسترسی پیدا میکند و ضمن انجام عملیات دریافت و پرداخت، نقل و انتقال وجوه را به صورت الکترونیکی انجام میدهد. در این دوره وجود نیروی انسانی در شعب بانک ها هنوز الزامی است. هنوز پول کاغذی در جریان است و واریز و دریافت پول هنوز یکی از فعالیت های کاری است. سیستم های تلفنی امکان استفاده 24 ساعته مشتریان را فراهم میسازد و محدودیت کار بانک ها تنگنای جدی مشتریان نیست. گسترش ظرفیت های کاری در دوره سوم برای بانک ها نسبتا ارزان تمام میشود. در این دوره مشتری کماکان برای دریافت دیگر خدمات بانکی شامل وام، خدمات بیمه ای و غیره بایستی به شعب مراجعه کند و فقط عملیات بانکداری خرد[4] مثل دریافت های مشتریان، بدون مراجعه به بانک انجام میشود. کارت های اعتباری و هوشمند به معنای واقعی و به صورت کاملا الکترونیکی محقق نشده و به عبارت دیگر بخشی از فرآیند الکترونیک وارد عملیات بانکی و سیستم های مکانیزه شده است. در واقع میتوان گفت در این دوره عملیات بانکی نیمه الکترونیکی شد.دو مشکل اساسی در این دوره به چشم میخورد؛ یکی عدم یکپارچگی سیستم های مکانیزه و ناهماهنگی آنها برای ارائه خدمات به مشتریان و دیگری عدم وجود و تکامل خطوط مخابراتی مطمئن و پروتکل های ارتباطی مربوطه برای متصل نمودن مشتری به شعب و شعب بانک ها به یکدیگر است (مهدی بصیری و نرگس ربیع،1386).

4- یکپارچه سازی سیستم ها و مرتبط کردن مشتری با تمامی عملیات بانکی: این دوره با جمع بندی بخش های نرم افزاری و سخت افزاری در دوره های پیشین به صورت واقعی ارتباط بین بانک و مشتریانش را برقرار میکند. دوره چهارم به یکی از دو وجه زیر تاکید دارد(مهدی بصیری و نرگس ربیع، 1386).

– تلاش برای استاندارد سازی نرم افزاری و سخت افزاری در سیستم های کامپیوتری موجود برای رسیدن به یک سیستم یکپارچه

– تلاش برای راه اندازی سیستم های یکپارچه صرف نظر از سیستم های جزیره ای که قبلاً به وجود آمده اند

مهم ترین نقطه تمایز این دوره با دوره سوم در این است که بانک ها قصد دارند در این دوره نیروی انسانی شاغل در بخش های هماهنگ کننده سیستم های جزیره ای را آزاد کنند. در این دوره پول الکترونیک کاملا پیاده سازی شده است. در این دوره مشتریان حتی برای دریافت وام یا خدمات بیمه ای و دیگر سرویس های بانکی بی نیاز از مراجعه به بانک میباشند(مهدی بصیری و نرگس ربیع،1386).

  1. Main Frame
  2. Batch
  3. Automated Teller Machine
  4. Retail Banking