ارتباط چرخه عمر گردشگری و ظرفیت برد

ارتباط چرخه عمر گردشگری و ظرفیت برد

تمامی اجزاء و عناصر طبیعت از سیکل و چرخه حیات برخوردارند. موجودات زنده دوره عمر مشخصی دارند. بشر از دوره حیات مشخصی برخوردار است. آدمی با بهره گیری از دانش و تجربه راه های افزایش دوره عمر حیات انسانی را یافته است. توانسته است دوره عمر موجودات، اشیاء و عواملی را که با آن سر و کار دارد، افزایش دهد. ساختمان ها، عرصه های طبیعی، موجودات زنده و … دارای سیکل حیات هستند. حتی سازمان ها نیز دوره عمر دارند. از بدو ایجاد تشکل ها، تأسیسات، جوامع و فرهنگ ها، با انقراض مواجه بوده اند. حتی ایساک ادیزس دوره عمر را برای سازمان ها تدوین نموده و کتابی هم در این رابطه تحت عنوان دوره عمر سازمان پیدایش و مرگ سازمان ها[1] نوشته است.

به نظر می رسد پدیده گردشگری همواره تداوم داشته باشد، اما عمر عرصه ها و جاذبه های گردشگری محدود می باشد. جاذبه های گردشگری دارای سیکل حیات می باشند. درک مفهوم چرخه عمر گردشگری و ارتباط آن با ظرفیت تحمل برای مدیران و مسئولین تدوین کننده برنامه های توسعه دارای اهمیت است. با تعیین وضعیت یا مرحله عمر گردشگری و به کار گیری اطلاعات مرتبط با مرحله مذکور می توان به توسعه ظرفیت مطلوب یک مقصد گردشگری دست یافت.

مفهوم چرخه عمر گردشگری، نخستین بار توسط کریستالر[2] در 1964 مطرح گردید. کریستالر معتقد است منطق گردشگری فرایند رشد یکسانی را دنبال می کنند. این فرایند شامل کشف، رشد، بلوغ و افول است.

باتلر[3] در سال 1980 با بهره گیری از مفهوم چرخه عمر محصول که مدت طولانی توسط اقتصاد دانان و بازاریابان به منظور تشریح رفتار بازار در خصوص خرید کالاهای مصرفی به کار برده می شد، معتقد است که مناطق گردشگری پنج مرحله رشد را تجربه می کنند که عبارتند از:

  • شناسایی (کشف)[4]
  • درگیر شدن[5]
  • توسعه[6]
  • تثبیت[7]
  • رکود (کسادی)[8]

 

بر اساس عکس العمل های متفاوتی که مدیران مقاصد گردشگری نسبت به مرحله رکود یا کسادی نشان می دهند، سناریوهای متفاوتی وجود دارد که عبارتند از: ادامه رکود[9]، جوان شدن مجدد[10] و افول. شکل 2-5 مراحل چرخه عمر گردشگری را بر اساس مدل باتلر نشان می دهد.

سناریوی افول ناشی از ترکیب عوامل زیر است:

  • مشتریان دایم (تکراری) دیگر از محصول گردشگری یک مقصد لذت نمی برند، برخی از آن ها مرده اند و یا دیگر قادر به سفر نمی باشند. معمولاً اقدامات برای جذب سایر گردشگران با شکست مواجه می شود.
  • رقبای جدید و فرصت های ایجاد شده (غالباً نو) مشتریان را به مناطق دیگری (جدید یا دارای جاذبه و تسهیلات مناسب تر) جذب می کنند.
  • با کاهش تعداد گردشگران، هتل ها و تسهیلات گردشگری تبدیل به آپارتمان های مسکونی، مراکز پزشکی یا استراحتگاه می گردند. (سعیدا اردکانی،1382،صص66-49)

[1] ) این کتاب توسط کاوه محمد سیروس ترجمه و نشر اشراقیه آن را منتشر کرده است

 [2] ( Christaller

[3] (ارتباط چرخه عمر گردشگری و ظرفیت برد

سناریوی جوانی مجدد به معنی مبارزه با آنتروپی مقاصد گردشگری می باشد. با وام گرفتن از علوم پزشکی، همانگونه که پزشکان با تعویض عضو فرسوده بیمار مثل کلیه ها و یا حتی با ترمیم بافت های قلب و سایر بافت ها امکان ادامه حیات برای بیمار را فراهم می کنند در گردشگری نیز این امکان وجود دارد که از ورود عرصه های گردشگری به مرحله افول با تمهیداتی اجتناب شود.

سناریوی جوانی مجدد با معرفی فراورده های جدید گردشگری پس از یک دوره رکود همراه است. میزان موفقیت در عبور از مرحله رکود یا افول بر توانایی های بخش عمومی و خصوصی وابسته است. البته بخش دولتی به دلیل بهره گیری از منابع عمومی به اندازه بخش خصوصی توفیقی نخواهد داشت. از آنجایی که در بخش خصوصی همواره معادله هزینه – درآمد بایستی برای سهامداران و سرمایه گذاران توجیه کننده باشد، در تأمین تسهیلات و نوسازی امکانات گردشگری موفق تر خواهد بود.

(سعیدا اردکانی، 1382) در مقاله کاربرد مفاهیم چرخه عمر گردشگری و ظرفیت تحمل پذیری در توسعه گردشگری به نقل از کرمپتون[1] و هنسارلینگ[2] (1978) ادراک متفاوت از چرخه عمر گردشگری را به شرح زیر بر می شمرد:

  • معرفی[3]
  • شتاب[4]
  • بلوغ[5]
  • افول

مرحله افول در خوشبینانه ترین صورت قابل استمرار می باشد. چنانچه این مرحله قابل تداوم نباشد، مرگ یا نابودی عرصه گردشگری فرا می رسد.

Sam Cole (2007) استاد دانشگاه ایالتی نیویورک در بوفالو در مقاله ای شکل 2-6 را برای تبیین چرخه عمر گردشگری ارائه داده است.

پلاک[6] (1974) چرخه عمر گردشگری را به این شرح تبیین می کند: «حرکت یک مقصد گردشگری بر  روی یک طیف صورت می پذیرد، تدریجی یا به آهستگی، اما مقاصد گردشگری غالب اوقات به طور          بی رحمانه ای به سمت مرگ حرکت می کنند و با خود بذرهای بالقوه نابودی را به همراه دارند و کیفیت هایی را که در ابتدا موجب جذب گردشگران است، از دست می دهند».

دکسی[7] (1975) شاخص های خشنودی و یا ناخشنودی را جهت تشریح چگونگی تغییر نگرش مردم محل نسبت به مراحل رشد گردشگری ارائه نموده است:

[1] (Crompton

[2] (ارتباط چرخه عمر گردشگری و ظرفیت برد

  • مرحله خشنودی[1]
  • مرحله خونسردی و بی علاقگی[2]
  • مرحله آزردگی و رنجش
  • مرحله خصومت و مخالفت [3]
  • مرحله کناره گیری و تسلیم[4]

در مراحل اولیه رشد گردشگری، ساکنین، بازدید کنندگان را مورد استقبال قرار می دهند. بازدید کنندگان به فرهنگ و آداب و رسوم ساکنین احترام می گذارند. هنوز عرصه گردشگری در مرحله اکتشاف می باشد. حضور گردشگر باعث رونق اقتصادی ساکنین می شود. در جهت تقویت بنیان های فرهنگی آن ها کمک می شود. رفته رفته با حضور بیشتر گردشگران رابطه بین گردشگر و ساکنین ارتباط تاجرمآبانه و رسمی تر می شود. کم کم با حضور بیشتر گردشگران استفاده از تسهیلات گردشگری و امکانات محلی برای ساکنان محدود می شود. اغلب طرفین همدیگر را به عنوان رقیب مشاهده می کنند.

[1] (ارتباط چرخه عمر گردشگری و ظرفیت برد

مردم محل نسبت به گردشگران خونسردتر می شوند. سبک زندگی سنتی مردم محلی تهدید می شود. کم کم رنجش و آزردگی از رشد گردشگری، جایش را به تخاصم و دشمنی می دهد. مردم گردشگران را به عنوان عامل ایجاد مشکلات خود می پندارند. در نهایت مردم در می یابند چاره ای جزء تسلیم و کنار آمدن در برابر توسعه گردشگری ندارند. باتلر معتقد است رفتار ساکنین را می توان بر اساس رفتار فعال یا منفعل و نگرش ساکنین را بر اساس نگرش مثبت و منفی بر طبق شکل 2-7 تشریح نمود. (سعیدا اردکانی،1382، صص66-49)

اقدامات مدیریتی سیاست های توسعه گردشگری با توجه به مراحل چرخه عمر گردشگری عبارتند از:

  • در مرحله کشف، سیاستگذاران می بایست نوع گردشگران مطلوب و سطح توسعه مورد نظر را تعیین کنند. در این مرحله پیش درآمد توسعه، گردشگری است.
  • در مرحله رشد، به برنامه های آموزش حرفه ای برای کسانی که در صنعت گردشگری اشتغال دارند، نیاز است.
  • در مرحله بلوغ، حصول اطمینان از این که ساکنین محل از ارزش و تأثیر گردشگری آگاه هستند، ضرورت دارد. در این مرحله می بایست برنامه های خاصی را برای ارزیابی آثار منفی فیزیکی و زیست محیطی تدوین و به مورد اجرا گذاشت.
  • در مرحله افول، مشخص ساختن وضعیت فعلی و اخذ تصمیمات دقیق به منظور جذاب ساختن مقصد، برای گردشگران جدید مورد نیاز است. (سعیدا اردکانی،1382،صص66-49)

نهایتاً بایستی برای بالا بردن کیفیت زندگی مردم محلی و گردشگران پیوستگی و ارتباط چرخه عمر گردشگری با ظرفیت تحمل مورد توجه برنامه ریزان، هماهنگ باشد.

 

 

 

 

Buphora

[2] (Apathy

[3] (Antagonism

[4] (Resignation

Hensarling

[3] (Introduction

[4] (Take off

[5] (Maturity

[6]( Plog

[7] (Dexay

Butler

[4] (Expioration

[5]( Involvement

[6](  Development

[7] (Consolidation

[8] (Decline

[9] (Stagnation

[10] (Rejuvenation